در سال های اخیر مشارکت سازمان در مسائل اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی یکی از موضوعات اساسی برای سازمان ها و جامعه محسوب می شود. در همین راستا محققان و پژوهشگران مختلف تلاش می نمایند تا با دستیابی به روش های جدید مدل هایی کاربردی و خلاقانه ارائه دهند که از طریق آنها از یک سو نگرش سازمان ها و مدیران آنها را نسبت به CSR بهبود بخشیده و از سوی دیگر آن را با استراتژی ها و اهداف اصلی سازمان یکپارچه نمایند. در این پژوهش با تکیه بر مفاهیم مربوط به مدل کسب و کار، ذینفعان و CSR، محقق به یکپارچه سازی CSR و مدل کسب و کار برای خلق یک مدل کسب و کار جدید که مدل کسب و کار مسئولانه نام گذاری شده است، می پردازد. مدل کسب و کار مسئولانه روش های جدیدی برای خلق ارزش برای تمامی افراد و گروه هایی که در یک کسب و کار مشارکت دارند از جمله مشتریان، سهامداران، جامعه و سایر ذینفعان، ارائه می دهد.
پس از ارائه ی مدل کسب و کار مسئولانه و همچنین روش ارزیابی مزیت رقابتی حاصل از این مدل، این مباحث در شرکت اروم نارین (شادلی) با استفاده از روش های کیفی و کمی مورد بررسی قرار گرفته و در دنیای واقعی کسب و کار سنجیده شده اند.
کلمات کلیدی: مدل کسب و کار مسئولانه، مسئولیت اجتماعی سازمان (CSR)، مدل کسب و کار، ذینفعان، ارزش
فهرست مطالب
1. فهرست رئوس مطالبفصل اول: مقدمه و کلیات تحقیق1-1) بیان مسأله…………………………………………………………………………………………………….21-2) اهداف تحقیق………………………………………………………………………………………………..41-3) اهمیت موضوع تحقیق و انگیزش انتخاب آن…………………………………………………….41-4) سوالات تحقیق………………………………………………………………………………………………51-5) مدل تحقیق…………………………………………………………………………………………………..61-6) تعاریف عملیاتی متغیر ها و واژه های کلیدی…………………………………………………….61-6-1) مدل کسب و کار……………………………………………………………………………………….61-6-2) مفهوم کسب و کار……………………………………………………………………………………. 71-6-3) قابلیت ها ………………………………………………………………………………………………..81-6-4) ارزش………………………………………………………………………………………………………81-6-5) گزاره ارزش …………………………………………………………………………………………….81-6-6) گزاره ارزش مشتری…………………………………………………………………………………..91-6-7) فرمول سود……………………………………………………………………………………………….91-6-8) تمایز محصول…………………………………………………………………………………………..101-6-9) ذینفعان…………………………………………………………………………………………………….101-6-10) علاقمندی های ذینفعان…………………………………………………………………………..101-6-11) مشارکت ذینفعان……………………………………………………………………………………111-6-12) انتظارات ذینفعان……………………………………………………………………………………..121-6-13) مسئولیت اجتماعی سازمان………………………………………………………………………..121-6-14) مزیت رقابتی…………………………………………………………………………………………..131-6-15) مدل پنج نیروی رقابتی پورتر…………………………………………………………………….141-6-16) تئوری مبتنی بر منابع………………………………………………………………………………..141-7 ) روش تحقیق………………………………………………………………………………………………..15
فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق2-1) مقدمه…………………………………………………………………………………………………………..182-2) مزیت رقابتی…………………………………………………………………………………………………19 2-2-1) تئوری سازمان صنعتی …………………………………………………………………………20 2-2-2) مدل پنج نیروی رقابتی پورتر…………………………………………………………………21 2-2-3) بحث و انتقاد در مورد مدل پنج نیروی رقابتی پورتر…………………………………23 2-2-4) تئوری مبتنی بر منابع …………………………………………………………………………..23 2-2-4-1) طبقه بندی منابع…………………………………………………………………………..26 2-2-4-2) ویژگی های منابع در تئوری مبتنی بر منابع………………………………………27 2-2-4-3) تفاوت بین منابع و قابلیت ها…………………………………………………………28 2-2-5) برخی از مباحث و تئوری های مرتبط با تئوری مبتنی بر منابع …………………..292-3) مسئولیت اجتماعی سازمان (CSR)…………………………………………………………………..30 2-3-1) تعاریف و مدل ها………………………………………………………………………………..30 2-3-2) مسئولیت اجتماعی سازمان و عملکرد مالی………………………………………………34 2-3-3) مسئولیت اجتماعی سازمان و تئوری مبتنی بر منابع…………………………………..36 2-3-4) مسئولیت اجتماعی سازمان و ذینفعان……………………………………………………..362-4) تئوری ذینفعان……………………………………………………………………………………………….37 2-4-1) ویژگی های ذینفعان……………………………………………………………………………..39 2-4-2) ارتباط ذینفعان و سازمان……………………………………………………………………….40 2-4-3) علاقمندی های ذینفعان………………………………………………………………………..43 2-4-4) مشارکت ذینفعان………………………………………………………………………………….45 2-4-5) انتظارات ذینفعان………………………………………………………………………………….46 2-4-6) ارزش های ذینفعان………………………………………………………………………………472-5) مدل کسب و کار……………………………………………………………………………………………48 2-5-1) تعریف مدل کسب و کار………………………………………………………………………48 2-5-2) چارچوب مدل کسب و کار اولیه ایتامی و نیشینو ……………………………………50 2-5-3) طراحی مدل کسب و کار با رویکرد سیستم فعالیت …………………………………51 2-5-4) چارچوب مدل کسب و کار جانسون، کریستنسن و کاگرمن ……………………..53 2-5-4-1) گزاره ارزش مشتری……………………………………………………………………..54 2-5-4-2) فرمول سود………………………………………………………………………………….54 2-5-4-3) منابع کلیدی ……………………………………………………………………………….54 2-5-4-4) فرآیند های کلیدی ………………………………………………………………………54 2-5-5) چارچوب مدل کسب و کار اپلگیت……………………………………………………….55 2-5-5-1) مفهوم کسب و کار……………………………………………………………………….55 2-5-5-2) تحلیل استراتژی…………………………………………………………………………..56 2-5-5-3) تحلیل مشتریان…………………………………………………………………………….56 2-5-5-4) ارزیابی شبکه کسب و کار…………………………………………………………….57 2-5-5-5) تحلیل قابلیت ها………………………………………………………………………….57 2-5-5-6) تحلیل ارزش خلق شده برای تمام ذینفعان………………………………………57 2-5-6) اجزای مدل کسب و کار……………………………………………………………………….58 2-5-7) مفهوم اجزای مدل کسب و کار در ادبیات مدل ………………………………………59 کسب و کار و مسئولیت اجتماعی سازمان2-6) گزاره ارزش ……………………………………………………………………………………………….652-7) تمایز محصول……………………………………………………………………………………………….662-8) مدل کسب و کار و مشتری……………………………………………………………………………..662-9) پیشینه تحقیق………………………………………………………………………………………………..67 2-9-1)CSR استراتژیک پورتر و کرامر ……………………………………………………………..67 2-9-2) خلق شرکت های پایدار اکلز، پرکینز و سرافیم…………………………………………68 2-9-3) بررسی تاثیرات CSR بر عملکرد سازمان توسط آینو و سرافیم …………………..69 2-9-4) یکپارچه سازی منافع جامعه و استراتژی های سازمان کانتر ………………………71فصل سوم: روش تحقیق3-1) مقدمه…………………………………………………………………………………………………………..733-2) پارادایم های تحقیق……………………………………………………………………………………….743-3) هم ترازی و تطابق رویکرد تحقیق……………………………………………………………………763-4) مرحله اول: رویکرد کیفی……………………………………………………………………………….77 3-4-1) انتخاب مطالعه ی موردی………………………………………………………………………77 3-4-2) روش کیفی تحقیق……………………………………………………………………………….78 3-4-3) سوالات مصاحبه………………………………………………………………………………….79 3-4-4) تحلیل داده ها………………………………………………………………………………………793-5) مرحله دوم: رویکرد کمی………………………………………………………………………………..80 3-5-1) طراحی پرسشنامه…………………………………………………………………………………81 3-5-2) جامعه ی آماری، حجم نمونه و روش نمونه گیری…………………………………..82 3-5-3) مقیاس اندازه گیری………………………………………………………………………………82 3-5-4) تجزیه و تحلیل داده ها…………………………………………………………………………83 3-5-5) روایی و پایایی ……………………………………………………………………………………83فصل چهارم: محاسبات و یافته های تحقیق4-1) مدل مفهومی تحقیق: مدل کسب و کار مسئولانه ……………………………………………….86 4-1-1) مقدمه…………………………………………………………………………………………………86 4-1-2) مسئولیت اجتماعی سازمان (CSR) ………………………………………………………..88 4-1-3) ذینفعان ……………………………………………………………………………………………..91 4-1-4) مدل کسب و کار ………………………………………………………………………………..94 4-1-5) مدل کسب و کار مسئولانه…………………………………………………………………….94 4-1-5-1)علاقمندی ذینفعان…………………………………………………………………………97 4-1-5-2) مشارکت ذینفعان …………………………………………………………………………99 4-1-5-3) انتظارات ذینفعان …………………………………………………………………………100 4-1-6) مدل کسب و کار مسئولانه و مزیت رقابتی ……………………………………………..103 4-1-7) نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………108 4-2) محاسبات و یافته های مربوط به مطالعه موردی (شرکت اروم نارین)……………110 4-2-1) مقدمه…………………………………………………………………………………………………110 4-2-2) شرکت اروم نارین و CSR…………………………………………………………………….110 4-2-2-1) تولید آبمیوه های ارگانیک شادلی……………………………………………………110 4-2-2-2) بسته بندی آبمیوه های شادلی………………………………………………………..111 4-2-3) اجزای مدل کسب و کار……………………………………………………………………….112 4-2-3-1) مفهوم کسب و کار ………………………………………………………………………112 4-2-3-2) قابلیت های کسب و کار……………………………………………………………….127 4-2-3-3) تحلیل ارزش های خلق شده برای ذینفعان………………………………………129 4-2-4) مدل کسب و کار مسئولانه شرکت اروم نارین ………………………………………..133 4-2-4-1) علاقمندی های ذینفعان ……………………………………………………………….135 4-2-4-2) مشارکت ذینفعان………………………………………………………………………….137 4-2-4-3) انتظارات ذینفعان………………………………………………………………………….138 4-2-5) موقعیت رقابتی مدل کسب و کار مسئولانه شرکت اروم نارین……………………139 4-2-5-1) مدل پنج نیروی رقابتی پورتر و شرکت اروم نارین……………………………139 4-2-5-2) تئوری مبتنی بر منابع و شرکت اروم نارین………………………………………141فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات5-1) مقدمه…………………………………………………………………………………………………………..1475-2) یکپارچه سازی مدل کسب و کار و CSR و خلق سازمان مسئول………………………….1475-3) مزیت رقابتی و مدل کسب و کار مسئولانه ی شرکت اروم نارین…………………………1525-4) پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………….154منابع…………………………………………………………………………………………………………………..155پیوست 1: شرکت اروم نارین (شادلی)………………………………………………………………………164پیوست 2: سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران ………………………………………………. 172 (راهنمای تولید، فرآوری، برچسب گذاری و بازاریابی مواد غذایی ارگانیک)پیوست 3: جداول و نمودارهای SPSS مربوط به پرسشنامه …………………………………………182چکیده انگلیسی……………………………………………………………………………………………………..1952. فهرست جداولجدول 2- 1: یک مدل کسب و کار چیست؟……………………………………………………………..49جدول 2-2: چارچوب طراحی یک سیستم فعالیت……………………………………………………..52جدول 2-3: اجزای مدل کسب و کار……………………………………………………………………….58جدول 2-4: اجزای مدل کسب و کار در ادبیات مدل کسب و کار و ادبیات CSR…………..60جدول 2-5: بررسی تاثیرات اجرای CSR بر عملکرد سازمان……………………………………….70جدول 3-1: مقایسه ی پارادایم های علوم رفتاری و اجتماعی………………………………………75جدول 4-1: وضعیت صادرات کنسانتره و آبمیوه طی سالهای 87 – 1385…………………….114جدول 4-2: وضعیت واردات کنسانتره و آبمیوه طی سالهای 87 – 1385………………………114جدول 4-3: سرانه مصرف آبمیوه در ایران…………………………………………………………………114جدول 4-4: ظرفیت تولید شادلی در سال………………………………………………………………….115جدول 4-5: نسبت تولید شادلی به کل تولید داخلی……………………………………………………115جدول 4-6: میزان آشنایی و مصرف آبمیوه های شادلی………………………………………………116جدول 4-7: نمودار میزان آشنایی با محصولات ارگانیک……………………………………………..117جدول 4-8: میزان مصرف محصولات ارگانیک………………………………………………………….118جدول 4-9: علت عدم مصرف محصولات ارگانیک……………………………………………………119جدول 4-10: میزان آشنایی با آبمیوه های ارگانیک شادلی……………………………………………121جدول 4-11: بازار هدف کنسانتره و آبمیوه های شادلی………………………………………………122جدول 4-12: رقبای اصلی شادلی…………………………………………………………………………….123جدول 4-13: انواع محصولات شادلی، سن ایچ، تکدانه و سان استار…………………………….123جدول 4-14: قیمت محصولات شادلی، سن ایچ و تکدانه (قیمت ها به تومان)………………123جدول 4-15: مدل های بسته بندی شادلی، سان استار، سن ایچ و تکدانه………………………123جدول 4-16: ارزش های آشکار و نهفته حاصل از مصرف ……………………………………….. 132 آبمیوه های ارگانیک شادلی و زمان دریافت ارزش هاجدول 4-17: درصد پاسخ دهندگان به افزایش قیمت بر اساس …………………………………..136 ویژگی های مختلف آبمیوهجدول 4-18: مقایسه میزان اهمیت ویژگی های مختلف آبمیوه برای مصرف کنندگان ……136جدول 5-1: مسئولیت های شرکت اروم نارین در قبال ذینفعان…………………………………….148جدول 5-2: مسئولیت های جامعه در قبال مصرف کنندگان و شرکت اروم نارین……………1513. فهرست اشکال و نمودار هاشکل 1-1: مدل تحقیق…………………………………………………………………………………………..6شکل 1-2: چارچوب مدل کسب و کار اپلگیت…………………………………………………………7شکل 2-1: فرآیند مدیریت استراتژیک بارنی و هسترلی………………………………………………19شکل 2-2: مدل پنج نیروی رقابتی پورتر ………………………………………………………………….21شکل 2-3 : هرم CSR کرول……………………………………………………………………………………31شکل 2-4: مدل سه بخشی CSR شوارتز و کرول ……………………………………………………..32شکل 2-5: مدل تاثیر CSR………………………………………………………………………………………35شکل 2-6: سه جنبه ی تئوری ذینفعان……………………………………………………………………..38شکل 2-7: طبقه بندی ذینفعان بر اساس فوریت، حقانیت و قدرت………………………………40شکل 2-8: نوع شناسی تشخیصی ذینفعان سازمان………………………………………………………41شکل 2-9: نوع شناسی استراتژی های نفوذ ذینفعان………………………………………………….43شکل 2-10: چارچوب مدل کسب و کار اولیه ایتامی و نیشینو……………………………………..51شکل 2-11: چارچوب مدل کسب و کار جانسون………………………………………………………53شکل 2-12: چارچوب مدل کسب و کار اپلگیت……………………………………………………….55شکل 2-13: سیستم انتقال ارزش مکنزی به نقل از لنینگ و مایکلز……………………………….65شکل 2-14: چارچوب CSR استراتژیک پورتر و کرامر……………………………………………….67شکل 3-1: ساختار فصل 3……………………………………………………………………………………..73شکل 4-1: چارچوب مدل کسب و کار مسئولانه……………………………………………………….97شکل 4-2: ارتباط بین اجزای مختلف مدل کسب و کار مسئولانه ………………………………..107شکل 4-3 ارتباط اجزای مدل کسب و کار مسئولانه و مولفه های بارنی ……………………….101نمودار 4-1: میزان آشنایی و مصرف آبمیوه های شادلی………………………………………………116نمودار 4-2: میزان آشنایی با محصولات ارگانیک……………………………………………………….117نمودار 4-3: میزان مصرف محصولات ارگانیک………………………………………………………….118نمودار 4-4: علت عدم مصرف محصولات ارگانیک……………………………………………………119نمودار 4-5: نوع محصول ارگانیک مصرف شده توسط مصرف کنندگان………………………..120نمودار 4-6: عوامل موثر در خرید محصولات ارگانیک……………………………………………….121نمودار4-7: میزان آشنایی با آبمیوه های ارگانیک شادلی………………………………………………122شکل 4-4: مراحل مختلف تولید تا مصرف آبمیوه………………………………………………………124شکل 4-5: مدل کسب و کار مسئولانه شرکت اروم نارین……………………………………………134شکل 4-6: تحلیل مزیت رقابتی حاصل از میوه های ارگانیک شادلی …………………………… 142 بر اساس چارچوب VRIN بارنی

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

1-1) بیان مسأله
مسئولیت های سازمان در قبال ذینفعان (جامعه، محیط زیست، سهامداران، مشتریان،….) یکی از مباحث مهم و اساسی در حوزه کسب و کار در دوره ی حاضر به شمار می رود. در کشورهای توسعه یافته و صنعتی بسیاری از مصرف کنندگان توجه خود را به کالاها و خدماتی معطوف می دارند که توسط شرکت ها و واحد های اقتصادی مسئول نسبت به مسائل اجتماعی و محیط زیستی تولید می شوند. علاقمندی و توجه سرمایه گذاران و خریداران سهام نیز به این موضوع رو به افزایش است. با کمال تاسف این موضوع در کشورهای در حال توسعه و توسعه نیافته به شکل دیگری است زیرا مشکلات پیش روی سازمان ها به قدری پیچیده و سخت هستند که بسیاری از این سازمان ها تنها به فکر باقی ماندن در بازار بوده و نمی توانند حتی به سود بلند مدت فکر کنند و بنابراین توجه به مسائل اجتماعی و محیط زیستی و همچنین نیازها و حقوق ذینفعان برای آنها چندان ساده نیست.
آنچه می تواند هم برای سازمان ها و واحد های اقتصادی در کشورهای صنعتی و هم در کشورهای در حال توسعه مفید باشد ارائه راهکارهایی است که از طریق آنها بکار گیری استراتژی های مربوط به مسئولیت اجتماعی سازمان1 و پیاده سازی آنها صرفا هزینه تلقی نشود و نوعی سرمایه گذاری محسوب شده و ایجاد فایده و ارزش نماید.
با توجه به این که CSR یک مفهوم نموی و یک هدف در حال حرکت می باشد، سازمان ها سعی می کنند بخش هایی از CSR را در اولویت کارهای خود قرار دهند که اثرات مالی مثبت برای آنها داشته باشد [1]. این بدان معنی است که اغلب شرکت ها در حالی تمایل به اجرای CSR دارند که سود سهامداران شان نیز تامین شود. برخی از پژوهشگران با ارائه ی مفهوم CSR استراتژیک سعی در تحقق این هدف داشته اند. پورتر و کرامر2 [2] به طور مثال با ارائه ی چارچوب CSR استراتژیک تلاش نموده اند تا با یکپارچه سازی CSR و استراتژی های سازمان، CSR را به منبع فرصت و مزیت رقابتی تبدیل نمایند.
یکپارچه سازی CSR نه فقط با استراتژی های سازمان بلکه در حوزه ی وسیع تری با مدل کسب و کار3 سازمان جهت خلق ارزش برای کلیه ی ذینفعان از جمله سهامداران، هدف اساسی این پژوهش می باشد. آفا4 [3, p. 2] در تعریف مدل کسب و کار عنوان می کند که «یک مدل کسب و کار چارچوبی است برای به دست آوردن پول».
واژه مدل کسب و کار در پایان دهه ی 1990 و با ظهور اینترنت و تجارت الکترونیک وارد حوزه ی ادبیات مدیریتی شد [4,5].
یک مدل کسب و کار مفهومی سودمند جهت درک و دسته بندی عملیات های سازمان است [6]. مدل های کسب و کار را نمی توان مدل های علمی یا قیاسی و یا دستورالعمل نامید بلکه ممکن است یک مدل کسب و کار هر یک از این نقش ها را به تنهایی و یا همه ی آنها را همزمان با هم ایفا کند که این بستگی به نوع سازمان و اهداف آن دارد [7]. زوت و امیت5 [8] مدل کسب و کار را به عنوان سیستمی از فعالیت های متعامل در نظر می گیرند که باعث توسعه سازمان و گسترش مرزهای آن می شود.
ما در دنیایی زندگی می کنیم که مردم، شرکت ها، دولت ها و حتی ملت ها بیش از گذشته با یکدیگر ارتباط داشته و به هم وابسته هستند. توجه به منافع شخصی و خودخواهی افراد و حتی شرکت ها مانع از نوآوری و پیشرفت بوده و بر عکس همکاری و مشارکت با یکدیگر و کار کردن با دیگران و برای دیگران می تواند یک انگیزه ی قوی برای افزایش نوآوری و پیشرفت باشد [9, p. 283].
آنچه در مورد یک کسب و کار باید بدان توجه شود آن است که یک شرکت یا سازمانی که یک کسب و کار را راه اندازی می کند از افراد و گروه های مختلفی به نام ذینفعان تشکیل شده که تنها در کنار هم و در توازن و هماهنگی با هم می توانند به اهداف خود چه مادی باشد و یا غیر مادی دست یابند. همه ی این ذینفعان نسبت به هم مسئولیت هایی دارند که انجام و رفع این مسئولیت ها باعث افزایش کارایی و تشدید انرژی لازم برای تحقق اهداف و خلق ارزش خواهد شد.
یک سازمان نسبت به کارکنان خود برای ایجاد یک محیط خوب کاری (شامل امنیت، بهداشت و سلامتی، ساعات کار، دستمزد،…)؛ نسبت به مشتریان خود برای ایجاد رضایت در آنان و تبعیت از اصول و ارزش های رقابت منصفانه و نسبت به جامعه برای حفظ محیط زیست، حقوق انسان ها، توسعه پایدار،… مسئول است [10, p. 4].
وقتی یک شرکت محیط مناسب و مطلوبی برای کارکنان خود ایجاد می کند آنها با کارایی بیشتری کار می کنند. این دیدگاه می تواند به مدیران این بینش را دهد که CSR باعث خلق ارزش هم برای سازمان و هم برای کارکنان می شود. مدیران باید بدانند که CSR چیزی بیش از هزینه، اجبار و اضطرار و عمل خیرخواهانه است؛ CSR می تواند منبع فرصت، نوآوری و مزیت رقابتی باشد [2].
با دستیابی به یک درک شفاف و واضح از CSR و توسعه ی رویکرد های جدید به مدل کسب و کار، این مفاهیم برای خلق مدل مفهومی این تحقیق ترکیب خواهند شد.
پرداختن به موضوع مدل کسب و کار با رویکرد مسئولیت اجتماعی سازمان با هدف ارائه راهکار برای خلق سازمان های مسئول و بالتبع خلق ارزش برای ذینفعان از جمله سهامداران و سرمایه گذاران بوده است و این نکته نیز قابل توجه و اهمیت است که دستیابی به این هدف مستلزم پرداختن به مباحث بسیار گسترده تری در حوزه مباحث مدیریتی و سازمانی از جمله فرهنگ سازمانی، مدیریت تحول، مدیریت منابع انسانی،…… می باشد که از حیطه ی این پژوهش خارج می باشد.
پورتر و کرامر [2] بیان می کنند که «شرکت های موفق نیاز به جامعه ی سالم دارند….، و همزمان، یک جامعه ی سالم نیاز به شرکت های موفق دارد». این موضوع را می توان به کلیه ی ذینفعان درگیر در یک کسب و کار تعمیم داد.

1-2) اهداف تحقیق
هدف کلی انجام این تحقیق، یکپارچه سازی مدل کسب و کار و CSR به منظور خلق یک سازمان مسئول می باشد که این هدف کلی را می توان به اهداف خرد زیر تقسیم نمود:
1. بررسی نقش ذینفعان در فرآیند یکپارچه سازی مدل کسب و کار و CSR
2. بررسی تاثیر مدل کسب و کار با رویکرد CSR بر مزیت رقابتی سازمان

1-3) اهمیت موضوع تحقیق و انگیزش انتخاب آن
رشد روزافزون و سریع صنایع مختلف و رقابت شدید جهت دستیابی به جایگاه بهتر، بسیاری از سازمان ها را نسبت به توسعه پایدار و مسائل اجتماعی و زیست محیطی بی توجه نموده است. این موضوع با کمال تاسف در کشورهای درحال توسعه بیشتر به چشم می خورد چرا که اغلب شرکت ها (بخصوص شرکت های خصوصی) با توجه به شرایط ناپایدار اقتصادی تنها به دنبال دستیابی به سود مورد نظر خود بوده و نگاه جامع و بلند مدت ندارند. بر اساس اصل سوم توسعه پایدار در منشور سازمان ملل حق توسعه باید به نحوی اعمال شود که به طور مساوی نیازهای نسل کنونی و نسلهای آینده را در زمینه توسعه و محیط زیست برآورده سازد. از سوی دیگر در بسیاری از شرکت های حتی بزرگ، شیوه ی کسب و کار سنتی بوده و روش ها و رویکردهای نوین مدیریتی و سازمانی دیده نمی شود. توجه به رویکردهای نوین در حوزه ی دانش مدیریت از یک سو و مسائل اجتماعی و زیست محیطی و همچنین حقوق ذینفعان از سوی دیگر نویسنده را بر آن داشت تا به تحقیق در خصوص موضوعی بپردازد که حاصل کار آن برای جامعه، نسل های آتی، شرکت ها و مصرف کنندگان و سایر ذینفعان سودمند و مفید باشد. مبحث مدل کسب و کار یکی از مباحث نسبتا جدید و قابل توجـه در حوزه ی مدیریت و کسب و کار به شمار می آید و نویسندگان، محققان و شرکت ها و سازمان های بزرگ و کوچک در سطح دنیا به این موضوع علاقـه و توجه خاصی نشان می دهند. این مسئله پژوهشگر این پایان نامه را بر آن داشت تا به تحقیق و مطالعه در خصوص این موضوع و با نگاه و رویکردی نوین و سودمند بپردازد. رویکرد مدل کسب و کار به مسئولیت اجتماعی سازمان با هدف دستیابی به روشی برای یکپارچه سازی استراتژی های سازمان با سیاست ها و برنامه های مربوط به مسئولیت اجتماعی سازمان و جهت خلق یک سازمان مسئول و البته سودآور از طریق دستیابی به مزیت رقابتی ای که این مدل ایجاد می کند، بوده است که به خلق ارزش برای جامعه، سازمان و مصرف کنندگان فعلی و آتی و سایر ذینفعان خواهد انجامید. امید است این پژوهش راهی برای توجه بیشتر سازمان های ایرانی و غیر ایرانی به مباحث اجتماعی و زیست محیطی و همچنین احترام به حقوق مصرف کنندگان، کارکنان، جامعه و سایر ذینفعان و توجه به ارزش های آنان باشد.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-4) سوالات تحقیق
سوال اصلی این پژوهش این است که چگونه می توان مدل کسب و کار و CSR را جهت خلق یک سازمان مسئول نسبت به تمامی ذینفعان از جمله جامعه، یکپارچه نمود؟
در کنار یک سوال اصلی که به آن اشاره شد یک سوال فرعی نیز مطرح می باشد:
1. تاثیر مدل کسب و کار با رویکرد CSR برموقعیت رقابتی سازمان چیست؟

1-5) مدل تحقیق

شکل 1-1: مدل تحقیق

1-6) تعاریف عملیاتی متغیر ها و واژه های کلیدی

1-6-1) مدل کسب و کار:
زوت، امیت و ماسا6 با مرور 103 مطلب (کتاب، مقاله،….) منتشر شده در مورد مدل کسب و کار به این نتیجه رسیده اند که «در یک سطح عمومی، مدل کسب و کار به یک حالت، یک نسخه، یک ارائه، یک معماری، یک مدل یا ابزار مفهومی، یک الگوی ساختاری، یک روش، یک چارچوب، یک الگو و یک مجموعه منسوب شده است» [11]. علی رغم ایجاد یک موج سراسری در ادبیات مدل های کسب وکار، محققان در مورد این که اساسا مدل کسب و کار چیست به اتفاق نظر نرسیده و اغلب آنها تعریف خود را بر اهداف مطالعاتی خودشان منطبق نموده اند و این مساله هماهنگی و توافق با یکدیگر را مشکل ساخته است [11].
با مرور تعاریف و مفاهیم مختلف از مدل کسب و کار، محقق از چارچوب مدل کسب و کار اپلگیت، آستین و مک فارلان7 بهره گرفته و از آن در طراحی مدل مفهومی بهره برده است. مدل کسب و کار اپلگیت شامل سه بخش اصلی مفهوم کسب و کار ( فرصت ها و استراتژی های سازمان را توصیف می کند)، قابلیت ها (منابع مورد نیاز برای اجرای استراتژی ها را تعیین می کند)، و ارزش (سود حاصل شده برای سهامداران و سایر ذینفعان را اندازه گیری می کند) می باشد [12, p. 45].
شکل (1-2) چارچوب مدل کسب و کار اپلگیت را نشان می دهد و در فصل دوم این مدل به تفصیل توضیح داده شده است.

شکل (1-2): چارچوب مدل کسب و کار اپلگیت
منبع: [12, p. 45; 13, p. 46]

1-6-2) مفهوم کسب و کار8
مفهوم کسب و کار استراتژی های آن را تعیین نموده و بر تحلیل فرصت های بازار، محصولات و خدمات پیشنهاد شده و پویایی رقابتی استوار است [12, p. 45]. همچنین تحلیل مشتریان، رقبا و محصولات جانشین و شبکه کسب و کار نیز بخشی از تحلیل استراتژی های سازمان و در نتیجه مفهوم کسب و کار است [13, p. 45].
مفهوم کسب و کار به این سوالات پاسخ می دهد: چه چیزی (کالا یا خدمتی)، چه زمانی، کجا (بازار هدف)، برای چه کسانی (مشتریان هدف)، چرا (چشم انداز، ماموریت و ارزش ها)، بوسیله چه کسانی (ذینفعان)، و چگونه (استراتژی ها)؟
1-6-3) قابلیت ها9
تعاریف متفاوتی از قابلیت ها در ادبیات مدل کسب و کار و ادبیات مزیت رقابتی ارائه شده است. برخی از محققان قابلیت ها را از منابع تفکیک نموده و تعریف متفاوتی برای آن دو ارائه داده اند ولی برخی از پژوهشگران حوزه ی مدل کسب و کار منابع را جزئی از قابلیت ها دانسته اند. آنچه در این پژوهش برای تعریف قابلیت ها در نظر گرفته شده است آن است که «قابلیت های یک سازمان منابع مورد نیاز برای اجرای استراتژی های آن را تعیین نموده و از طریق افراد سازمان، عملیات ها، فرآیند های مدیریتی و رهبری، سازمان و فرهنگ سازمانی و توسعه کسب و کار و فرآیند نوآوری مشخص شده و بکار گرفته می شوند» [12, p. 45]. «قابلیت ها، یک شرکت را در اجرای استراتژی های فعلی اش قادر می سازند و همچنین سکویی برای رشد و ترقی در آینده را برای آن فراهم می نمایند» [13, p. 46].

1-6-4) ارزش
هالبروک10 [14] ارزش را به عنوان یک تجربه ی نسبی تعاملی از رجحان ها تعریف می کند و بیان می کند که ارزش تعاملی است چرا که تنها زمانی ایجاد می شود که یک سازمان و ذینفعان اش با هم مشارکت نمایند؛ مبتنی بر رجحان ها می باشد چرا که مردم عملکرد های سازمان را به صورت خوب/بد، مثبت/منفی یا مطلوب/غیر مطلوب قضاوت می کنند و در نهایت نسبی است چرا که افراد آن را به شکل های متفاوتی ارزیابی می کنند [15].

1-6-5) گزاره ارزش11
بلنتین12 و همکاران [16] با بررسی ادبیات گزاره ارزش به مفاهیم مختلف این اصطلاح که طی سال های مختلف مورد استفاده محققان قرار گرفته است، اشاره می کنند:
1. گزاره ارزش به عنوان ارزش خلق شده توسط تامین کنندگان برای مشتریان
2. گزاره ارزش به عنوان استراتژی های عمومی خلق شده توسط تامین کنندگان
3. گزاره ارزش مربوط به کلیه ی ذینفعان و نه فقط مشتری
4. گزاره ارزش تولید مشترک تامین کنندگان و مشتریان
5. گزاره ارزش متقابل با تاکید بر تبادل منصفانه
6. تشریک مساعی با مشتریان برای رسیدن به راه حل های مشتری13
در این تحقیق مفهوم پنجم یعنی «گزاره ی ارزش متقابل با تاکید بر تبادل منصفانه» رویکرد اصلی بوده است و این گزاره ی ارزش متقابل می تواند بین هر دو ذینفع و یا گروهی از ذینفعان واقع شود. به طور مثال گزاره ی ارزش متقابل بین سازمان و مشتری به معنای خلق ارزش از طریق ارائه ی کالاها و خدمات با کیفیت و قیمت مناسب و با رعایت تمام اصول قانونی و اخلاقی از تولید گرفته تا فروش و خدمات پس از فروش از سوی سازمان برای مشتری و خلق ارزش از طریق پرداخت منصفانه ی قیمت کالا، انتخاب صحیح، مصرف صحیح، بهره گرفتن از خدمات در زمان لازم و …. از سوی مشتری برای سازمان باشد.

1-6-6) گزاره ارزش مشتری
جانسون14 و همکاران [17] گزاره ی ارزش مشتری را پیشنهاد و ارائه ارزش های اقتصادی و غیر اقتصادی به مشتری از طریق کالاها یا خدماتی که مشکلی از مشکلات مشتری را رفع نموده و نیاز وی را برطرف نمایند تعریف می کنند. در حقیقت می توان گزاره ی ارزش مشتری را مطلوبیتی که سازمان از طریق کالاها و خدمات ارائه شده به مشتری برای وی ایجاد می کند دانست. این مطلوبیت ممکن است پیش از مصرف کالا یا خدمت، در زمان مصرف و یا پس از آن برای مشتری ایجاد شود ولی آنچه حائز اهمیت است آن است که مصرف کالا یا خدمت باید نیاز مشتری را رفع نموده و کاری برای وی انجام دهد.

1-6-7) فرمول سود15
فرمول سود نوعی برنامه است که تعیین می کند سازمان چگونه به خلق ارزش برای خود بپردازد در حالیکه ارزش مشتریان را نیز تامین می کند[17] . فرمول سود شامل:
مدل درآمد : قیمت × تعداد؛
ساختار هزینه: هزینه های مستقیم، هزینه های غیر مستقیم، صرفه جویی های حاصل از مقیاس؛
مدل حاشیه سود: تعداد مورد انتظار و ساختار هزینه را مشخص می نماید و در نظر گرفتن تمام معاملات را برای دستیابی به سود مورد نظر نیازمند است؛
شتاب منابع: با چه سرعتی لازم است موجودی ها بازگردانده شده و دارایی ها تثبیت شوند و منابع باید تا چه میزانی مورد استفاده قرار گیرند تا تعداد محصول مورد انتظار و سود پیش بینی شده تامین شوند. [17]

1-6-8) تمایز محصول
مک ویلیامز16 و همکارانش [18] دو نوع تمایز افقی و عمودی را مورد بحث قرار می دهند که بر اساس توصیف آنها تمایز عمودی زمانی اتفاق می افتد که اغلب مصرف کنندگان یک محصول را به دلیل کیفیت آن به محصول دیگر ترجیح می دهند و در مقابل تمایز افقی زمانی واقع می شود که تنها برخی از مصرف کنندگان یک محصول خاص را ترجیح می دهند اما رجحان آنها بر اساس سلیقه است و نه کیفیت.
در تمایز افقی معمولا مقایسه بین یک محصول از دو برند مختلف انجام می شود و باید هر دو محصول از نظر کیفیت و قیمت تفاوت چندانی با هم نداشته باشند که این نوع تمایز مد نظر محقق در این طرح نبوده است.
با توجه به اینکه کیفیت کالا یا خدمت تمایز عمودی ایجاد می کند می توان دو کالای مختلف (از یک دسته محصول) را از یک برند و یا بین دو برند مختلف مقایسه کرد.

1-6-9) ذینفعان
معتبر ترین و پرکاربرد ترین تعریف از ذینفعان توسط فریمن17 [19] ارائه شده است بدین صورت که افراد و گروه هایی که بر سازمان اثر گذارند و یا از آن تاثیر پذیرند.

1-6-10) علاقمندی های18 ذینفعان
علاقمندی ها در حقیقت تعیین کننده ی عوامل و روش های ایجاد کننده ی ارزش های مورد نظر ذینفعان می باشند. با توجه به اینکه ذینفعان مختلف نگرش ها و رویکردهای مختلفی به فعالیت های یک سازمان دارند، علاقمندی های مختلفی نیز خواهند داشت. گاهی این علاقمندی ها با یکدیگر در تقابل و تضاد قرار می گیرند و ساده ترین راهی که یک سازمان برای از بین بردن این تضاد می تواند در پیش گیرد حذف ذینفعی است که از زاویه دید سازمان منفعت کمتری برای سازمان دارد و یا قدرت مقابله با سازمان را ندارد. این سبک و سنگین کردن ذینفعان برای انتخاب، رابطه ی جایگزینی نام دارد که محققان و پژوهشگران مختلفی به آن پرداخته اند.
فریمن [20] با رد رابطه ی جایگزینی معتقد است مدیران به جای توجه به این رابطه و حذف یک ذینفع و یا نادیده گرفتن علاقمندی های آن به نفع ذینفع دیگر باید بر نوآوری تمرکز نمایند و از طریق خلق محصولات و یا روش های جدید با استفاده از علاقمندی های مشترک تمام ذینفعان کلیدی بیشترین ارزش ممکن را برای سازمان و ذینفعان فراهم نمایند.
در این تحقیق رویکرد فریمن مورد نظر محقق بوده است و از رابطه ی جایگزینی استفاده نشده است.
با توجه به این که بحث اصلی این تحقیق مسئولیت سازمان در قبال ذینفعان می باشد، توجه به مبحث علاقمندی های ذینفعان از اهمیت بالایی برخوردار است. بنا به نظر ناسی19 [21] برای تعیین وظایف اخلاقی سازمان در قبال ذینفعان، درک علاقمندی های هر ذینفع ضروری است و رویکرد این تحقیق آن است که برای تعیین کلیه ی وظایف سازمان در قبال ذینفعان و همچنین هر ذینفع در قبال سایرین باید درک و شناخت مناسبی از علاقمندی ها وجود داشته باشد.

1-6-11) مشارکت20 ذینفعان
مشارکت ذینفعان را می توان در یک حالت بسیار عمومی بدین صورت تعریف کرد: «فرآیند مداخله افراد و گروه هایی که بر سازمان تاثیر گذاشته یا از آن تاثیر می پذیرند» و این مداخله از طریق ذینفعانی که به سازمان نزدیک بوده و منابع آن را تامین می کنند مانند سهامداران، کارکنان، مشتریان و تامین کنندگان و همچنین ذینفعان با فاصله ی دورتر که در بخش های اجتماعی یا سیاسی مربوط فعالیت دارند مانند سازمان های غیر دولتی، گروه های فعال و انجمن های محلی، انجام می شود [22]. گرین وود21 مشارکت ذینفعان را به عنوان شیوه هایی که سازمان بکار می گیرد تا ذینفعان اش را به شکل مثبتی در فعالیت های سازمان درگیر نماید تعریف کرده است و معتقد است هرچه سازمان با ذینفعان اش مشارکت بیشتری داشته باشد نسبت به آنها مسئول تر و پاسخگو تر خواهد بود .[23]
تعریف محقق از مشارکت ذینفعان آن است که کلیه ی فعالیت هایی که ذینفعان بر اساس علاقمندی هایشان و در ارتباط و همکاری با سازمان و همچنین سایر ذینفعان انجام می دهند تا به خلق ارزش بپردازند.

1-6-12) انتظارات ذینفعان
بر اساس نظر وود و جونز22 [24] ذینفعان بر منبای علاقمندی های ویژه ی خود و سطح مشارکت در یک سازمان، انتظاراتی را (که ممکن است این انتظارات واضح و آشکار و یا ضمنی و نا آشکار باشند) در خصوص عملکرد سازمانی بنا خواهند کرد.
می توان انتظارات ذینفعان را الگوی خلق ارزش دانست یعنی سازمان بر اساس انتظاراتی که هر ذینفع دارد برای وی ارزش آفرینی نموده و ارزش های خلق شده را به وی ارائه می کند.
در واقع می توان انتظارات ذینفعان را تعیین کننده ارزش هایی دانست که حاصل علاقمندی ها و مشارکت ذینفعان در سازمان است. پس از اینکه علاقمندی ها عوامل و روش های خلق ارزش را مشخص نموده و مشارکت ذینفعان این عوامل و روش ها را فراهم و اجرا نمود، ارزش های خلق شده باید مرتفع کننده ی انتظارات ذینفعان باشد تا آنان برای مشارکت های بعدی انگیزه ی لازم را داشته باشند.

1-6-13) مسئولیت اجتماعی سازمان
اگر چه در طول سال های گذشته افراد زیادی تلاش نموده اند تا CSR را تعریف نمایند اما مفهوم آن همچنان سر بسته و تا حدودی مبهم است [25]. هوارد بوون23 ، که اغلب به عنوان پدر CSR یاد می شود، مسئولیت های اجتماعی یک تاجر را وظایفی می داند که از طریق آنها باید سیاست ها، تصمیمات و عملکرد هایی که متناسب با اهداف و ارزش های جامعه هستند را دنبال کند [26, p. 304]. برخلاف این تعریف بسیار قدیمی از بوون برخی محققان چنین دیدگاهی نداشته اند. به طور مثال میلتون فردمن24 در مقاله ای که در سال 1970 در مجله ی نیویورک تایمز25 به چاپ رسید بیان می کند که: «مسئولیت اجتماعی کسب و کار افزایش سود آن است» [27].
کمیسیون اروپا26 CSR را بدین صورت تعریف نموده است:
«CSR مفهومی است که از طریق آن شرکت ها توجه خود به محیط زیست و جامعه را با عملیات های کسب و کار خود و در تعاملات و ارتباطات با ذینفعان شان به صورت داوطلبانه هماهنگ و یکپارچه می نمایند.»27
یک تعـریف کاربــردی از مسئـولیت اجتمــاعی در ایـزو 26000 آمده است:
«مسئولیت اجتماعی، مسئولیت یک سازمان نسبت به تاثیر تصمیمات و فعالیت های آن روی جامعه و محیط زیست از طریق رفتارهای اخلاقی و شفاف است که باید با موارد زیر سازگاری داشته باشد:
توسعه پایدار، رفاه و سعادت جامعه، برآورده نمودن انتظارات ذینفعان، قوانین مدنی و هنجارهای رفتاری بین المللی» [10, p. 4].
برخی از محققان نیز مانند فریمن [28] مسئولیت های اجتماعی سازمان را مسئولیت در قبال ذینفعان می داند و در این تحقیق نیز محقق با همین رویکرد مسئولیت اجتماعی سازمان را مسئولیت در قبال ذینفعانی می داند که جامعه و نسل های آتی از جمله ی این ذینفعان می باشند و لذا در صورتی که سازمان به مسئولیت های خود در قبال ذینفعان توجه نماید مشارکت آنان را در توجه به اجتماع و محیط زیست خواهد داشت. این مسئولیت ها بنا بر مدل سه بخشی CSR شوارتز و کرول28 [25] شامل مسئولیت های اخلاقی، قانونی و اقتصادی می باشند.

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید