2-1-5- جمع‌بندی مبحث اول از فصل دوم33
2-2- خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی34
2-2-1- تعریف خط مشی‌گذاری35
2-2-1-1- تعریف خط مشی‌گذاری عمومی35
2-2-1-2- تعریف خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی37
2-2-2- رویکردها، نظریه‌ها و مدل‌های خط‌مشی‌گذاری عمومی37
2-2-3- بازیگران و گروه‌های ذینفع47
2-2-4- مرحله تدوین در خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی54
2-2-5- مطالعات تطبیقی جایگاه (ساختاری) محیط زیست66
2-2-6- جمع‌بندی مبحث دوم از فصل دوم68
2-3- نگرش بومی به خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی70
2-3-1- ارزش‌های برآمده از مبانی رویکرد اسلام به محیط زیست71
2-3-2- اقتضائات خاص خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی در ایران85
2-3-3- جمع‌بندی مبحث سوم از فصل دوم101
2-4- جمع‌بندی مباحث ارائه شده در فصل دوم101
فصل سوم: روش تحقیق102
مقدّمه103
3-1- فلسفه استراتژی نظریه داده بنیاد103
3-2- تعاریف و مفاهیم اصلی روش داده‌بنیاد104
3-2-1- حساسیت نظری105
3-2-2- یادداشت نظری105
3-2-3- کفایت نظری106
3-3- فرآیند تجزیه و تحلیل روش داده‌بنیاد106
3-3-1- کدگذاری باز107
3-3-2- کدگذاری محوری108
3-3-3- کدگذاری انتخابی110
3-4- قلمرو زمانی و مکانی تحقیق110
3-5- جامعه و نمونه تحقیق111
3-6- اجرای روش در پژوهش حاضر114
3-6-1- علل به کارگیری روش نظریه داده‌بنیاد114
3-6-2- مکانیزم بومی‌سازی خروجی تحقیق115
3-6-3- ارتباط مراحل روش با سؤالات تحقیق117
3-7- اعتبارسنجی نتایج تحقیق118
3-7-1- مفاهیم و کلیات اعتبارسنجی پژوهش کیفی118
3-7-2- روش اعتبارسنجی تحقیق119
فصل چهارم: تجز یه و تحلیل داده‌ها122
مقدّمه123
4-1- تجزیه و تحلیل مصاحبه‌ها124
4-1-1- مطالعه مورد نخست (A)124
4-1-2- مطالعه مورد دوم (B)141
4-1-3- مطالعه مورد سوم (‍C)148
4-1-4- مطالعه مورد چهارم (D)160
4-1-5- مطالعه مورد پنجم (E)167
4-1-6- مطالعه مورد ششم (F)175
4-1-7- مطالعه مورد هفتم (G)184

4-1-8- مطالعه مورد هشتم (H)192
4-1-9- مطالعه مورد نهم (I)195
4-1-10- مطالعه مورد دهم (J)203
4-1-11- مطالعه مورد یازدهم (K)213
4-1-12- مطالعه مورد دوازدهم (L)220
4-1-13- مطالعه مورد سیزدهم (M)225
4-1-14- مطالعه مورد چهاردهم (N)236
4-1-15- مطالعه مورد پانزدهم (O)241
4-1-16- مطالعه مورد شانزدهم (P)244
4-1-17- مطالعه مورد هفدهم (Q)247
4-1-18- مطالعه مورد هیجدهم (R)251
4-1-19- تحقّق کفایت نظری254
4-2- تشریح «مقولات» بدست آمده در روش داده بنیاد255
4-3- کدگذاری محوری256
4-4- دستاورد روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد265
4-4-1- پاسخ به سؤالات فرعی تحقیق265
4-5- جمع‌بندی فصل چهارم271
فصل پنجم: جمع ‌بندی، نتیجه‌گیری و ارائه پیشنها دها272
مقدّمه273
5-1- کدگذاری انتخابی (استخراج گزاره‌های تئوریک)274
5-1-1- تشریح قضیه «بافت توسعه پایدار» در تدوین275
5-1-2- تشریح قضیه «دوگانگی‌های متناقض‌نما» در تدوین281
5-1-3- تشریح قضیه «هنجارهای بنیادین» وضع مطلوب تدوین288
5-1-4- تشریح قضیه «الگوی تدریجی‌گرایی متعالی» تدوین294
5-1-5- جمع‌بندی مرحله کدگذاری انتخابی تحقیق298
5-2- اعتباریابی پژوهش303
5-2-1- نوآوری پژوهش در «مفهوم‌سازی»304
5-2-2- نوآوری پژوهش در «مقوله‌بندی»305
5-2-3- نوآوری پژوهش در «قضایای تئوریک»308
5-3- موانع و محدودیت‌های تحقیق309
5-4- سایر دستاوردهای تحقیق310
5-4-1- پیشنهادات عملی- اجرایی312
5-4-2- پیشنهادات علمی- پژوهشی318
پیوست‌ها320
الف) سؤالات مصاحبه با خبرگان (مسائل عمومی محیط زیست)321
ب) سؤالات مصاحبه با خبرگان (بحران دریاچه ارومیه)322
ج) نمونه‌ای از یادداشت‌های نظری GT323
کتابنامه324
فهرست شکل‌ها
شکل شماره 1-1: فرآیند تدوین خط مشی‌های عمومی13
شکل شماره 1-2: نمایی کلی از مراحله نقشه راه پژوهش20
شکل شماره 2-1: ابعاد توسعه پایدار33
شکل شماره 2-2: مثلث آهنین49
شکل شماره 2-3: بازیگران مؤثر در خط مشی‌گذاری عمومی (قلی‌پور، 1388، ص 144)50
شکل شماره 2-4: روند شکل‌گیری سازمان حفاظت از محیط زیست86
شکل شماره 2-5: جمع‌بندی کلّی سه مبحث ارائه شده در مرور مبانی نظری102
شکل شماره 3-1: فرآیندهای به هم وابسته جمعآوری، تنظیم و تحلیل دادهها در تدوین نظریه داده بنیاد106
شکل شماره 3-2: سیر تطور کدها تا تئوری در نظریه داده‌ بنیاد107
شکل شماره 3-3: کدگذاری باز: ورودی‌ها، فرآیند و خروجی‌ها107
شکل شماره 3-4: کدگذاری محوری: ورودی‌ها، فرآیند و خروجی‌ها109
شکل شماره 3-5: کدگذاری انتخابی: ورودی‌ها، فرآیند و خروجی‌ها110
شکل شماره 3-6: حرکت رفت و برگشتی جمعآوری و تحلیل دادهها برای دستیابی به کفایت مقولهها119
شکل شماره 4-1: ظهور سه مقوله اصلی نخست258
شکل شماره 4-2: ظهور مقوله چهار مقوله اصلی دوم259
شکل شماره 4-3: ظهور چهار مقوله اصلی سوم260

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

شکل شماره 4-4: ظهور چهار مقوله اصلی چهارم261
شکل 4-5: پارادایم کدگذاری محوری تحقیق263
شکل 4-6: سیر تطوّر نکات کلیدی تا مقولات اصلی در تحقیق271
شکل شماره 5-1: تناظر سلسله مراتب نیازهای فردی و اجتماعی در نگاه به محیط زیست293
شکل شماره 5-2: جمع‌بندی سیر تکمیل یافته‌های تحقیق با استفاده از روش داده‌بنیاد299
شکل شماره 5-3: نمونه‌ای از سیر تدریجی تحقّق الگوی تدریجی‌گرایی متعالی301
شکل شماره 5-4: جمع‌بندی «کدگذاری انتخابی» پژوهش (قضایای تئوریک)302
شکل شماره 5-5: ارتباط نتایج کدگذاری محوری و انتخابی303
فهرست جداول و نمودارها
جدول شماره 2-1: موانع موجود برای نگهداری نظام مدیریت محیط زیستی30
جدول شماره 2-2: مقایسه نظریات خط مشی‌گذاری عمومی42
جدول شماره 2-3: ویژگی‌های کانون ارزش ذاتی اسلامی و کانون‌های رایج در اخلاق زیست‌محیطی43
جدول شماره 2-4: مراحل فرآیند خط مشی‌گذاری از منظر صاحب‌نظران45
جدول شماره 2-5: ساختار زیر سیستم‌های خط مشی51
جدول شماره 2-6 : تناظر فرآیند خط مشی‌گذاری عمومی و فرآیند حل مسئله54
جدول شماره 2-7: گونه‌شناسی کلی کالاها و خدمات56
جدول شماره 2-8: ابعاد مؤثر بر عوامل پیش‌ران خط مشی عمومی57
نمودار شماره 2-1: چرخه حیات مسئله و استراتژی‌های مواجهه با آن58
جدول شماره 2-9: دو تقسیم‌بندی حائز اهمیت برای انواع دستور کار خط مشی60
جدول شماره 2-10: سازندگان دستور کار خط مشی عمومی61
جدول شماره 2-11: شیوه‌های دستور کارگذاری از نظر هاولت و رامش62
جدول شماره 2-12: سبک‌های تصمیم‌گیری در انتخاب نهایی خط مشی عمومی63
جدول شماره 2-13: مقایسه تطبیقی- نهادی جایگاه محیط زیست در کشورهای مختلف67
جدول شماره 2-14: جمع‌بندی نظریات، رویکردها و مدل‌های خط مشی‌گذاری عمومی68
جدول شماره 2-15: جمع‌بندی انواع بازیگران تأثیرگذار بر حوزه خط مشی‌گذاری عمومی68
جدول شماره 2-16: جمع‌بندی گام‌های مرحله تدوین خط مشی عمومی69
نمودار شماره 2-2: ضریب موفقیت خط مشی با توجه به میزان همسویی آن با فرهنگ و ارزش‌ها70
جدول شماره 2-17: مقایسه ردّ پای اکولوژیک و ظرفیت زیست‌محیطی در چند کشور جهان90
جدول شماره 2-18: مقایسه بودجه‌ای برنامه‌های زیست‌محیطی در برنامه‌های توسعه کشور99
جدول شماره 2-19: خلاصه‌ای از سیر تطوّر موضوع محیط زیست در برنامه‌های توسعه100
جدول 3-1: پراکنش کلّی مصاحبه شوندگان تحقیق با توجه به معیارهای خبرگی112
جدول شماره 3-2: پراکنش دقیق مصاحبه شوندگان با توجّه به مسئولیت اجرایی113
جدول شماره 3-3: راهکارهای بومی‌سازی خروجی پژوهش115
جدول شماره 3-4: تدابیر اتخاذ شده جهت «بومی‌سازی» خروجی نهایی پژوهش117
جدول شماره3-5: روش‌ها و ابزارهای روش داده‌بنیاد، متناسب با سؤال‌های اصلی و فرعی تحقیق117
جدول 4-1: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد A125
جدول 4-2: شکل‏گیری مفاهیم از کدهای مطالعه مورد A135
جدول4-3: شکل‌گیری مقولات از مفاهیم مصاحبه A137
جدول 4-4: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد B141
جدول 4-5: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد دوم (B)145
جدول4-6: شکل‌گیری مقوله از مفاهیم مصاحبه B146
جدول4-7: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه B146
جدول 4-8: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد C148
جدول 4-9: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد سوم (C)155
جدول4-10: شکل‌گیری مقولات از مفاهیم مصاحبه ‍C157
جدول4-11: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه C158
جدول 4-12: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد D160
جدول 4-13: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد چهارم (D)165
جدول4-14: تکمیل مقولات از مفاهیم مطالعه مستقلّ D166
جدول 4-15: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد E167
جدول 4-16: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد پنجم (E)172
جدول4-17: شکل‌گیری مقولات از مفاهیم مطالعه مستقلّ E173
جدول4-18: تکمیل مقولات از مفاهیم مطالعه مستقلّ E174
جدول 4-19: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد F175
جدول 4-20: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد ششم (F)181
جدول4-21: شکل‌گیری مقوله از مفاهیم مصاحبه F182
جدول4-22: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه F183
جدول 4-23: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد G184
جدول 4-24: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد هفتم (G)189
جدول4-25: شکل‌گیری مقوله از مفاهیم مصاحبه G191
جدول4-26: تکمیل مقوله اول از مفاهیم مصاحبه G191
جدول 4-27: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد H192
جدول 4-28: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد هشتم (H)194
جدول4-29: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه H194
جدول 4-30: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد J195
جدول 4-31: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد نهم (I)200
جدول4-32: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه I201
جدول 4-33: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد J203
جدول 4-34: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد دهم (J)210
جدول4-35: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه J212
جدول 4-36: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد K213
جدول 4-37: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد یازدهم (K)217
جدول4-38: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه K219
جدول 4-39: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد L220
جدول 4-40: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد دوازدهم (L)223
جدول4-41: تکمیل مقوله از مفاهیم مصاحبه L224
جدول 4-42: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد M225
جدول 4-43: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد سیزدهم (M)231
جدول 4-44: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه M233
جدول 4-45: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد N236
جدول 4-46: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد چهاردهم (N)239
جدول4-47: تکمیل مقولات از مفاهیم مصاحبه N240
جدول 4-48: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد O241
جدول 4-49: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد پانزدهم (O)243
جدول 4-50: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد P244
جدول 4-51: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد شانزدهم (P)246
جدول 4-52: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد Q247
جدول 4-53: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد هفدهم (Q)249
جدول 4-54: نکات کلیدی و کدگذاری باز، مطالعه مورد R251
جدول 4-55: مفاهیم شکل گرفته از کدهای مصاحبه‌ی مورد هیجدهم (R)253
جدول شماره 4-56: فرآیند ظهور مفاهیم و مقولات تا مرز کفایت نظری254
جدول 4-57: عناوین مقولات (فرعی) ظهور یافته در جریان تحقیق257
جدول 4-58: ارتباط میان مقولات اصلی و مقولات فرعی262
جدول شماره 4-59: پاسخ به سؤال فرعی نخست265
جدول شماره 4-60: پاسخ به سؤال فرعی دوم266
جدول شماره 4-61: بازیگران مؤثر خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی کشور267
جدول شماره 4-62: پاسخ به سؤال فرعی سوم268
جدول شماره 4-63: انواع دسته‌بندی مسائل زیست‌محیطی کشور269
جدول شماره 4-64: پاسخ به سؤال فرعی چهارم270
جدول شماره 4-65: عناوین دقیق‌تر اسناد بالادستی حاکم بر تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی271
جدول شماره 5-1: مفاهیم، مقولات فرعی و اصلی شکل‌دهنده قضیه تئوریک «بافت توسعه پایدار»277
جدول شماره 5-2: مفاهیم، مقولات فرعی و اصلی شکل‌دهنده قضیه تئوریک «دوگانگی‌های متناقض‌نما»281
جدول شماره 5-3: مفاهیم، مقولات فرعی و اصلی شکل‌دهنده قضیه تئوریک «هنجارهای بنیادین»288
جدول شماره 5-4: مفاهیم، مقولات فرعی و اصلی شکل‌دهنده قضیه تئوریک «الگوی تدریجی‌گرایی متعالی»295
جدول شماره 5-5: دسته‌بندی قضایا و زیرقضایای شکل گرفته در فرآیند «کدگذاری انتخابی»300
جدول شماره 5-6: تفکیک قضایا و زیرقضایای تئوریک تحقیق بر حسب داده‌ها و منابع شکل دهنده300
جدول شماره 5-7: نوآوری‌های پژوهش در سطح «مفهوم‌سازی» حاصل از «کدگذاری باز»305
جدول شماره 5-8: نوآوری پژوهش در سطح «مقوله‌بندی» مفاهیم306
جدول شماره 5-9: نوآوری پژوهش در سطح خلق قضایای تئوریک (نظریه‌پردازی)309
جدول شماره 5-10: مفاهیم ناظر به فرصت‌های آتی تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی310
جدول شماره 5-11: مفاهیم ناظر به آسیب‌های موجود تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی312

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فصل اول: طر ح و کلیات تحقیق
مقدّمه
یکی از وظایف پژوهشگران علوم مدیریتی، رصد مشکلات جامعه به صورت عینی به منظور حلّ مسائل دنیای واقع و ارائه «راه حل»‌های متناسب به مدیران و سیاستگذران جهت حلّ آن مسائل است. اتفاقاً چنین هدفی به طور خاص در علوم خط مشی‌گذاری عمومی (سیاستگذاری عمومی) دنبال می‌شود. به طور ساده می‌توان گفت سیاست یا خط مشی عمومی اصول و موازینی است که بوسیله مراجع ذیربط در هر جامعه وضع شده و به عنوان الگو و راهنما، اقدامات و فعالیتهای جامعه را رهبری می‌کند. یکی از این اقدامات مهمّ عرصه اجتماعی، مباحث مربوط به مسائل، نیازها و راه‌حل‌های محیط زیستی که آحاد جامعه را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد.
موضوع خط مشی‌گذاری یا سیاست‌گذاری زیست محیطی از موضوعات اساسی مورد بحث در ادبیات خط مشی‌گذاری عمومی محسوب می‌شود. این موضوع به ویژه در سال‌های اخیر (پس از دهه 1970 میلادی) و گسترش بحران‌های زیست محیطی در سرتاسر جهان بیش از پیش مورد توجه دولتمردان کشورهای توسعه‌یافته و برخی کشورهای در حال توسعه قرار گرفت. از سوی دیگر پژوهشگر معتقد است موضوعات «نظریِ محض» در حوزه خط مشی‌گذاری عمومی مطابق با محتوا و ماهیت این رشته- که ماهیتی کاربردی و مسئله محور دارد- دارای اولویت نبوده و پرداختن به موضوعات و «مسائل عمومیِ» کشور، کاربردی شدن مطالعات عرصه خط مشی‌گذاری عمومی را موجب خواهد شد.
رساله حاضر مشابه عموم رساله‌های دکتری رشته مدیریت در پنج فصل تنظیم شده است. در فصل نخست کلیات تحقیق شامل مسئله تحقیق، اهمیت و ضرورت موضوع، اهداف و سوالات تحقیق، قلمرو زمانی و مکانی و واژه های عملیاتی تحقیق تشریح می شوند. البته کلیاتی در مورد روش تحقیق نیز ذکر شده که شرح بیشتر آن در فصل سوم ارائه خواهد شد. هدف نگارنده از نگارش فصل حاضر، ارائه شمای کلی پژوهش و مشخص کردن چارچوب، نقشه راه و اصول کلی تحقیق می باشد.
1-1- بیان مسئله
مرور اخبار دهه 1980 میلادی درباره محیط زیست کاملاً هشدار دهنده است. در طی این دهه جامعه علمی جهانی به صورت متوالی و پی در پی اقدام به انتشار مطالب جدیدی نمودند که حاکی از وجود مسائل عمده زیست محیطی در سطح جهان بوده است. انعکاس مسائل زیست محیطی در این سطح برای بسیاری غیرمنتظره بود. (Shafritz, 2008, p228) در حال حاضر جریان‌هایی در سراسر جهان وجود دارند که خطری جدّی برای محیط زیست به شمار می‌آیند. برخی از مهمترین این جریان‌ها به اختصار عبارتند از: (زاهدی، 1389، ص 9-8)
• روند فزآینده رشد جمعیت: با در نظر گرفتن نرخ رشد کنونی جمعیت در نقاط مختلف جهان، تا پایان قرن بیست و یکم جمعیت جهان احتمالاً به حدود چهارده میلیارد نفر خواهد رسید.
• بی‌ثباتی و آلودگی شدید کره زمین: خطرهای ناشی از تأثیرات گازهای گلخانه‌ای، از دست دادن لایه اُزن، باران‌های اسیدی و آلودگی‌های شیمیایی، جملگی سبب آلودگی شدید کره خاکی شده‌اند.
• کاهش قدرت زایندگی خاک به دلیل آلودگی‌های زیست محیطی: هم اکنون، زمین در مقابل کودهای شیمیایی، کمتر واکنش مساعد نشان می‌دهد و دیگر نخواهد توانست به تقاضای روزافزون انسان‌ها برای مواد غذایی که ناشی از رشد بی‌رویه جمعیت است پاسخ دهد.
• روند کاهشی ذخیره آب‌های زیرزمینی و ذخایر غذایی اقیانوس‌ها: کمبود آب و مواد غذایی فاجعه‌ای است که بشر را تهدید می‌کند؛ ضمن آنکه بیش از یک پنجم جمعیت جهان زیر خط فقر قرار دارند.
برای کاهش این نگرانی که بسیار بجا و به مورد است، ضرورت خط مشی‌گذاری زیربنایی دولتمردان کشورها برای بهبود مسائل زیست‌محیطی در راستای تحقق توسعه پایدار احساس می‌شود. فارغ از وضعیت بحرانی زیست‌محیطی در عرصه جهانی، وضعیت کنونی محیط زیست کشور نیز مطابق با شاخص‌های جهانی غیرمطلوب و بعضاً خطر آفرین گزارش شده است. اعلام شاخص جهانی عملکرد زیست محیطی سال 2012 که از سوی دانشگاه ییل1 منتشر شد، نشان داد که هشدارهای کارشناسان محیط زیست را باید جدّی گرفت. بر اساس گزارش شاخص عملکردی محیط زیست EPI2 ، ایران بین 132 کشور جهان با کسب نمره 73/42 در مقام 114 قرار گرفته است. ایران در سال 2010 با کسب نمره 60 در مقام 78 جهان و در سال 2008 میلادی با نمره 9/76 در رتبه 67 جهان قرار داشته است. نکته قابل توجه آن است که هیچ کشوری در بین دو اندازه‌گیری متوالی بیش از 30 پله تنزل نکرده اما ایران در اندازه‌گیری اخیر 36 پله تنزل داشته است. چنین وخامتی در شرایط زیست‌محیطی را در حالی شاهد هستیم که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، توجه به «محیط زیست» از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده و یک اصل مستقل را به خود اختصاص داده است:
در جمهوری اسلامی، حفاظت از محیط زیست که نسل امروز و نسل‌های بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند،‌ وظیفه عمومی تلقّی می‌گردد؛ از این رو فعالیت‌های اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیر قابل جبران آن ملازمه پیدا کند ممنوع است. (قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل پنجاهم)
اما متأسفانه عدم تعبیر و تفسیر این اصل در قالب سیاست‌های خُرد و خط مشی‌های جزئی‌تر، عملاً عدم اجرای آن را به دنبال داشته است. علاوه بر این جستجوی تحقیقات انجام شده خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی در ایران تقریباً بدون نتیجه بوده، در حالی که خط مشی‌های زیست محیطی همواره یکی از متغیرهای مورد علاقه دانشمندان علوم سیاسی و نیز تحلیل‌گران خط مشی‌گذاری سایر کشورها (به ویژه کشورهای توسعه یافته) بوده است. برخی از مطالعات صورت گرفته در این زمینه حاکی از تأثیر حائز اهمیت مؤلفه‌های فرهنگی و سیاسی بر خط مشی‌ها است. (Farazmand, 2009, p.220) از سوی دیگر یکی از نیازهای ضروری پژوهش‌های خط مشی‌گذاری عمومی کشور، انجام پژوهش‌های موضوع محور است، به طوری که می‌توان گفت چنین تحقیقاتی نسبت به پژوهش‌های صرفاً نظری (فارغ از موضوعات و مسائل عمومی کشور) اولویت بیشتری دارند.
کانون تمرکز پژوهش حاضر از میان مراحل خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی، مرحله «تدوین خط مشی» است. البته این به هیچ وجه به معنی نادیده‌ انگاشتن ملاحظات اجرایی در مرحله تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی نیست3. چنانچه «تدوین خط مشی زیست‌محیطی» را به عنوان یک سیستم در نظر بگیریم، مسائل زیست‌محیطی ورودی‌های این سیستم خواهند بود چرا که مطابق با نظر هاولت، خط مشی‌گذاری یک فرآیند «هدف- محور» است و هدف غایی در آن «حلّ مسئله عمومی» است. (Hawlett and Ramesh, 2009, p4) بنابراین می‌توان خط مشی‌گذاری را یک فرآیند «مسئله-محور» دانست. مطابق با طبقه‌بندی کلّی مسائل زیست‌محیطی، می‌توان آنها را در سه بخش «مسائل ناشی از آلودگی آب»، «مسائل ناشی از آلودگی هوا» و «مسائل ناشی از آلودگی خاک» طبقه‌بندی نمود. این مسائل تحت تأثیر شرایط محیطی و اکوسیستمی هر کشور، از کشوری به کشور دیگر متفاوت است. در مرحله پردازش، بر اساس ماهیت مسائل و سایر شرایط محیطی خط مشی زیست‌محیطی تدوین شده و به عنوان خروجی سیستم، وارد نظام بعدی که همان «سیستم اجرای خط مشی»‌ باشد می‌گردد.
شکل شماره 1-1: فرآیند تدوین خط مشی‌های عمومی
و اما ضرورت طراحی مدل «بومی» در این زمینه را می‌توان از دو جنبه مورد بررسی قرار داد:
1. شرایط اقلیمی (اکوسیستمی) و سیاستی متفاوت و به تبع آن نوع مسائل زیست محیطی متفاوت کشور با سایر کشورها: خط مشی‌گذاری بر پایه مسائل عمومی، شکل می‌گیرند. یکی از عمده‌ترین مسائل عمومی، مسائل زیست‌محیطی است که نوع آن با توجه به شرایط اکوسیستمی هر کشور متفاوت با سایر نقاط جهان خواهد بود. ضمن آنکه بر اساس تعاریف ارائه شده برای مفهوم «توسعه پایدار»، پایداری توسعه تحت تأثیر محدودیت‌های ناشی از وضعیت اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی هر کشور بوده و از کشوری به کشور دیگر متفاوت می‌باشد. علاوه بر این نوع بازیگران، نهادها و قوای تأثیرگذار و نیز چگونگی و میزان ایفای نقش آنها بر فرآیند تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی هر کشور با توجه به قانون اساسی و شرایط حاکمیتی خاص آن کشور با سایر کشورها متفاوت بوده که تدبیر ملاحظات منحصربه فردی را برای خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی می‌طلبد.
2. ماهیت ارزش- محور خط مشی‌ها: علوم خط مشی‌گذاری را می‌بایست به لحاظ محتوا و نیز مدّ نظر قرار دادن ارزش‌های انسانی درون آن، ماهیتاً علوم هنجاری دانست. به تعبیر لاسول «رویکرد علوم خط مشی‌گذاری به وضوح اهداف مبتنی بر ارزش‌ها را به شکل قابل ملاحظه‌ای در خود به کار می‌برد.» لاسول و کاپلان (1951) یکپارچگی آگاهانه ارزش‌های برآمده از ارتباطات میان‌فردی را به عنوان مبنای تعریف علوم خط مشی‌گذاری ارائه می‌کنند. دیدگاه لاسول به خط مشی‌گذاری دیدگاهی چندوجهی بوده و ماهیتی مسئله‌گرا دارد. از منظر وی باید به هنجارها و ارزش‌ها توجه کنیم.‌ لاسول تأکید می‌کند دیدگاه نظری و کاربردی باید با یکدیگر ترکیب شوند. پیش از آن چنین مطرح بود که خط مشی باید عاری از ارزش‌ها بوده و دیدگاه عقلانیت ابزاری حاکم بر آن باشد. (Deleon and Overman, 2008, p418) مطابق با این رویکرد، به کارگیری خط مشی‌های واحد در بسترهای فرهنگی و ارزشی متفاوت، بدون در نظر گرفتن این زمینه‌ها توفیق چندانی نخواهد داشت. چنین خط مشی‌هایی عموماً‌ در مرحله اجرا با شکست روبرو می‌شوند.
بنابراین، تحقیق حاضر به دنبال پر کردن خلأ پژوهشی موجود در زمینه خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی کشور و طرّاحی مدل (الگوی) بومی تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی با در نظر گرفتن دو الزامِ فوق‌الذّکر است.
1-2- اهمیت و ضرورت موضوع
1-2-1- اهمیت و وخامت شرایط زیست‌محیطی جهان
بحران‌های زیست محیطی کل نظام طبیعت را تهدید می‌کنند. تخریب محیط زیست از طریق افزایش مصرف انرژی در جهان، انقراض گونه‌ها و نابودی جنگل‌ها در حالی صورت می‌پذیرد که بحث کنونی بسیاری از کنوانسیون‌ها، مجامع و آژانس‌های بین‌المللی و ملی در سراسر دنیا در زمینه محیط زیست و پایداری است و بسیاری از موافقت‌نامه‌های جهانی و تعهدات دولتی به ارائه استراتژی‌ها و راهکارهایی در حل مسائل محیطی اختصاص یافته‌اند. توجه به اخبار در طی دهه 1980 می​توانست هشدار دهنده باشد. در طی این دهه جامعه علمی جهان سدّ مربوط به رخدادهای جدید را که پیشتر مانع آشکار شدن وجود مسائل زیست​محیطی شد، از میان برداشت4. به دلیل وجود چنین مسائلی است که از پنجاه سال پیش تا کنون بیش از 180 اجلاس توسط مجامع بین‌المللی برگزار شده است و می‌توان گفت که کمتر جلسه‌ای- حتی جلسات سیاسی- بین سران یا وزرای خارجی کشورهای جهان برگزار می‌شود که مسئله محیط زیست به مناسبتی جزء دستور کار نباشد. تا کنون 280 معاهده،‌ موافقت‌نامه و پروتکل بین‌المللی درباره حفاظت از محیط زیست تصویب شده که ایران به 18 معاهده از این معاهدات با تصویب مجلس شورای اسلامی ملحق شده است. (بهرامی، 1388، ص98)
1-2-2- اهمیت و وخامت اوضاع زیست محیطی کشور
الف) اسناد سازمان برنامه و بودجه: بررسی وضعیت محیطی کشور نشان می​دهد در حال حاضر کشور ما به خصوص در کلان​شهرها با مشکلات زیست‌محیطی رو به روست که بسیاری از آنها تبدیل به بحران​های ملی شده است. (سازمان برنامه و بودجه، 1378، ص 606). از جمله این مسائل می‌توان به ظهور و فراگیری پدیده «گسترش حومه‌ای5» به ویژه در کلان‌شهرها اشاره نمود. بسیاری از قوانین و مقررات وضع شده جهت حفاظت از محیط زیست و بهبود وضعیت زیست​محیطی به فراموشی سپرده شده است و یا به طور ناقص و نارسا اجرا می‌گردد (همان، ص 482؛ معمارزاده و شکری، 1385، ص3)
ب) اسناد سازمان حفاظت از محیط زیست: با توجه به اینکه طیّ سالیان اخیر، ساماندهی و اجرای قوانین زیست محیطی بسیار ضعیف صورت گرفته و متناسب با شدّت مسائل و مشکلات بی‌شمار زیست محیطی که برخی از آنها به مرحله حاد رسیده و به عنوان بحران​های محیط زیست، تهدیدی جدّی برای سلامت جامعه ما محسوب می‌شوند، توسعه و تقویت نیافته است؛ در صورت ادامه این روند خسارات و ضایعات غیرقابل جبران به محیط زیست کشور وارد خواهد شد. (سازمان حفاظت محیط زیست، 1377، ص41؛ معمارزاده و شکری، 1385، ص3) همانطور که مشاهده می‌شود اسناد بررسی شده بیانگر شرایط زیست‌محیطی کشور در بیش از یک دهه گذشته است؛ حال آنکه مسائل و مشکلات زیست‌محیطی طی این سال‌ها به شکل فزاینده‌ای رشد کرده است.
امروزه رژیم حقوقی مسئولیت مدنی زیست‌محیطی بدون توجه به ویژگی‌های خاص خسارات زیست‌محیطی و هم‌چنین اهمیت این حوزه از مبانی ضعیفی تبعیت می‌نماید، به گونه‌ای که در حوزه‌های تقنین، قضا، اجرا و سیاستگذاری در این زمینه با مشکلات بنیادین مواجه هستیم. (فهیمی و مشهدی، 1389، ص 326)
1-2-3- اهمیت محیط زیست از منظر اسلام
موضوع محیط زیست و توجه به آن از جمله ابعاد کلیدی در توصیه‌های انبیای الهی محسوب می‌شود. در دین حنیف الهی که در طول تاریخ به شریعت‌های متنوّع برای انبیای الهی تجلّی می‌یافت، شناخت اصول زیست محیطی و تحصیل آن و پرهیز از تخریب محیط زیست و سعی برای سالم‌سازی آن، از بارزترین حقوق انسانی و نیز از روشن‌ترین تکالیف بشری به شمار می‌آید؛ تا نشاط جامعه همراه با سلامت آن و خرّمی افراد همراه با صحّت آنان تضمین شود. هدف از ارتباط با طبیعت در اسلام، بهره‌وری صرف از آن نیست بلکه تفکر اسلامی منادی «تداوم کمال» همه موجودات است. اسلام به جهان آفرینش به عنوان طبیعت نمی‌نگرد بلکه آن را خلقت الهی می‌بیند، آن گاه به رابطه خلقت با انسان به خوبی پی می‌برد که خداوند جهان را برای انسان آفرید و از طرف دیگر انسان را مسئول حفظ محیط زیست نمود و فرمود بین اعمال انسان و رخدادهای جهان ارتباط وجود دارد: «و لو أنّ القری آمنوا و اتّقوا لفتحنا علیهم برکاتٍ من السماء و الأرض6» انسان موجودی جدای از آفرینش نیست، هم‌چنان که رخدادهای طبیعی در اعمال و اندیشه انسان مؤثر است، اعمال، اخلاق، اعتقادات و اندیشه انسان نیز در محیط زیست مؤثر خواهد بود. (جوادی آملی، 1386، ص 108) پیام قرآن کریم درباره ناسپاسان زیست محیطی و فاقدان فرهنگ صیانت محیط زیست این است: «ظَهَر الفَسادُ فی البرِّ و البحر بِمَا کَسَبَت أیدِی النّاس لیذیقَهُم بَعض الّذی عَملوا لَعلّهم یرجِعون» (روم، 41) آنچه از دستور سپهری و فرمان آسمانی بر می‌آید، این است که تابلوی زیبای آفرینش، «امانت الهی» به دست بشر است. (همان، ص23) توجه و تأکید دین مبین اسلام به صیانت از محیط زیست بر اهمیت موضوع خط مشی‌گذاری کلان و اثربخش در این زمینه افزوده و ماهیت ارزش- محور خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی در کشور را بیش از پیش مشخّص می‌سازد.
1-3- اهداف تحقیق
هدف اصلی:
• طراحی الگوی بومی تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی کشور.
اهداف فرعی:
1. شناسایی عوامل مؤثر بر تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی کشور.
2. شناسایی انواع بازیگران تأثیر گذار بر فرآیند تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی کشور.
3. شناسایی مراحل، ویژگی‌ها و شرایط فرآیند تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی کشور.
4. شناسایی ابرخط مشی‌های حاکم بر تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی کشور.
1-4- سؤال اصلی7
• الگوی بومی تدوین خط مشی‌های زیست محیطی در ایران چیست؟
1-5- سؤالات فرعی
1. عوامل مؤثر بر تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی در کشور کدامند؟
2. بازیگران مؤثر در تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی کشور کدام است؟
3. فرآیند تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی کشور چگونه است؟
4. ابرخط مشی‌های حاکم بر تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی کشور چیست؟
1-6- فرضیه تحقیق
با توجه به «اکتشافی» بودن تحقیق حاضر، لذا فرضیه‌ای متناسب با سؤال اصلی قابل طرح نیست.
1-7- روش تحقیق
استراتژی تحقیق در این پژوهش، با توجه به رویکرد پژوهش کیفی انتخاب شده است. از آنجا که تحقیق حاضر به لحاظ هدف از نوع اکتشافی است لذا استراتژی اصلی در به کارگیری رویکرد پژوهش کیفی، استفاده از روش «نظریه داده‌ بنیاد» می‌باشد. «مصاحبه‌های تخصصی نیمه ساختار یافته» و «اسناد و مدارک» و دو ابزار گردآوری اطلاعات در روش مذکور خواهد بود. از این روش به منظور جمع‌آوری و تحلیل داده‌های مستخرج از مصاحبه‌های صورت گرفته از خبرگان خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی در کشور استفاده می‌شود.
نظریه داده‌ بنیاد نوعی نظریه است که از بطن داده‌های جمع‌آوری شده تولید می‌گردد. هدف این روش، شناسایی و کشف مفاهیم و فرضیه‌های مرتبط با حیطه مورد بررسی در تحقیق می‌باشد. بنابراین نظریه داده‌ بنیاد، نگرش جدیدی به منظور درک فرآیندهای اجتماعی عرضه می‌کند که از بستر و متن وقوع این فرآیندها پدیدار می‌گردد و در آن هیچ‌گونه اجباری جهت هماهنگی و استفاده از چارچوب‌های نظری سابق وجود ندارد. برای روش داده بنیاد تا کنون تعاریف زیادی ارائه شده است که در اینجا به تعریف استراوس و کوربین (واضعان این روش) اکتفا شده است: «نظریهپردازی داده بنیاد عبارت است از آنچه که به طور استقرایی از مطالعه پدیده‌ای به دست آید و نمایانگر آن پدیده است به طوری که ضمن آن مراحل گردآوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل در یک رابطه متقابل با یکدیگر قرار دارند. تحقیق را هرگز از یک نظریه شروع نمی‌کنند و بعد آن را به اثبات برسانند، بلکه از یک حوزه مطالعاتی شروع می‌شود و فرصت داده می‌شود تا آنچه که متناسب و مربوط است، خود را نشان دهد. (استراوس و کوربین،1990 ص22) نکته حائز اهمیت در انجام این روش آن است که دو مرحله گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات همزمان با هم و به موازات یکدیگر صورت پذیرفته و تعامل مشترک داده‌ها و کدها، چگونگی دریافت داده‌های بعدی را هدایت می‌کند.
1-8- قلمرو موضوعی، مکانی و زمانی تحقیق
پژوهش حاضر به لحاظ موضوعی، فرآیند خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی در ایران با تأکید بر مرحله «تدوین خط مشی زیست‌محیطی» و نیز مستندات قانونی و علمی مربوط به شرایط محیط زیست کشور را مدّ نظر دارد. البته این به معنای نادیده انگاشتن «محتوا» و «مضمون» سیاست‌های زیست‌محیطی کشور نیست اما رویکرد غالب و کلّی رویکرد محتوایی نیست. به عبارت دیگر محتوای سیاست‌ها و خط مشی‌های وضع شده در حوزه محیط زیست (حوزه سیاست‌پژوهی خط مشی‌های زیست‌محیطی) مورد نظر پژوهش حاضر نمی‌باشد. بخشی از فرآیند تدوین ناظر به یکی از سؤالات فرعی و بخش دیگر آن ناظر به فرآیند تحقّق وضع مطلوب تدوین خط مش‌های زیست‌محیطی با توجه به شرایط موجود است.
در مورد قلمرو مکانی نیز توجه به یک نکته ضروری ست. با توجه به اقتضائات ماهیت رشته خط مشی‌گذاری عمومی و به ویژه موضوع خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی، حوزه بازیگران و گروه‌های ذینفع مربوط در داخل کشور کاملاً متکثّر و متنوّع است. لذا پژوهشگر در مقام طراحی الگوی مورد نظر، ناگزیر به در نظر گرفتن عموم بازیگران،‌ نهادها و سازمان‌های عمومی دخیل در فرآیند تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی است، اما در عین حال مراجعه به بازیگران تقنینی (به ویژه از طریق مراجعه به نمایندگان مجلس شورای اسلامی) و نیز بازیگران اجرایی (به ویژه کارگزاران سازمان حفاظت محیط زیست) نسبت به سایر بازیگران بیشتر خواهد بود.
بازه زمانی انجام تحقیق شرایط زیست‌محیطی جهانی از دهه 1980 تا کنون یعنی یک دوره طولی 22 ساله را شامل می‌شود. هم‌چنین در مورد شرایط زیست‌محیطی داخلی، دوره زمانی 24 ساله پس از پایان جنگ تحمیلی و آغاز برنامه اول توسعه (سال 1368) مدّ نظر بوده است.
1-9- نقشه راه پژوهش
پژوهش حاضر مشابه عمده پژوهش‌های رشته مدیریت علاوه بر طی مطالعات نظری نیازمند انجام تحقیقات میدانی نیز می‌باشد. مهمترین مراحلی که در این تحقیق پیودن آنها لازم به نظر می‌رسد عبارتند از:
1. مرور ادبیات موضوع و مبانی نظری خط مشی‌گذاری عمومی (زیست‌محیطی): از آنجا که موضوع خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی در ادبیات موضوع رشته مدیریت دولتی، ریشه در مباحث «توسعه پایدار» دارد لذا علاوه بر مرور مبانی نظری خط مشی‌گذاری عمومی و زیست‌محیطی، مباحث مربوط به توسعه پایدار نیز به صورت اجمالی مرور خواهد شد. شایان ذکر است که در این مرحله ضمن اشاره به نظریات و مدل‌های طرح شده، حتّی الامکان به اقتضائات خاص حوزه خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی نیز پرداخته می‌شود. از جمله اهداف اصلی این مرحله از تحقیق، درک چارچوب نظری موضوع به منظور طرّاحی دقیق‌تر سؤالات مصاحبه‌ حضوری با خبرگان است.
2. جستجو و تحقیق درباره فهرست خبرگان (مصاحبه شوندگان): مبنا و ورودی اصلی روش داده‌بنیاد، گردآوری داده‌های دست اول و مراجعه به خبرگان موضوع است. به این منظور انجام مصاحبه‌های حضوری، ثبت و ضبط دقیق داده‌ها و نهایتاً تجزیه و تحلیل آنها ضروری است. لذا هر اندازه خبرگی مصاحبه شوندگان در حوزه خط مشی‌گذاری زیست‌محیطی بیشتر باشد، نتایج تحقیق نیز از اعتبار بالاتری برخوردار است. در این مرحله با مراجعه به اساتید محترم تیم رساله و نیز جستجوی افراد صاحب‌نظر موضوع، فهرست اولیه‌ای (و البته غیر دقیق) از مصاحبه شوندگان استخراج می‌شود. این فهرست پس از انجام هر مصاحبه و ضمن پرسش از فرد مصاحبه شونده در مورد سایر خبرگان، کامل‌تر خواهد شد.
3. گردآوری داده‌ها به منظور طرّاحی الگوی مورد نظر با تأکید بر سه منبع ورودی متفاوت: در این مرحله پژوهشگر اقدام به گردآوری داده‌ها می‌نماید. البته همانطور که پیش‌تر اشاره شد مطابق با منطق روش نظریه داده‌بنیاد، مرحله گردآوری و تجزیه و تحلیل داده‌های هر مصاحبه همزمان با هم انجام شده و سپس به انجام مصاحبه بعدی اقدام خواهد شد. تفکیک منابع سه گانه مورد نظر در این مرحله عبارتست از:
• مراجعه به مجموعه‌ای از خبرگان موضوع با محوریت مسائل عمومی زیست‌محیطی کشور و نیز فرآیند تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی کشور. ابزار به کار رفته در این راستا «مصاحبه نیمه‌ساختاریافته» و روش تجزیه و تحلیل از نوع کیفی (انواع سه گانه کدگذاری مدّ نظر روش داده‌بنیاد) است.
• مراجعه به مجموعه‌ای خبرگان موضوع با محوریت فرآیند طرّاحی خط مشی برای حلّ یکی از بحران‌های خاصّ زیست‌محیطی کشور (به عنوان نمونه بحران ریزگردها و یا بحران دریاچه ارومیه و یا …). ابزار و روش تجزیه و تحلیل مشابه مرحله قبل است.
• مراجعه به دو محتوای مجزّا از مصاحبه با خبرگان و در عین حال مرتبط با شرایط تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی کشور (محتوای زیست‌محیطی برنامه‌های توسعه پنج‌ساله کشور و رویکرد اسلام به مباحث زیست‌محیطی). ابزار به کار رفته در این راستا «اسناد و مدارک» با همان روش تجزیه و تحلیل مذکور (کیفی از نوع کدگذاری) خواهد بود.
تفکیک منابع فوق با هدف «بومی‌سازی» خروجی نهایی تحقیق صورت گرفته است. منظور از واژه «بومی» به طور دقیق‌تر در بخش شرح واژه‌ها و اصطلاحات تحقیق (همین فصل) آمده و شرح تفصیلی‌تر گام‌های (چگونگی) بومی‌سازی، در فصل سوم تبیین شده است.
4. انجام کدگذاری باز و محوری به منظور پاسخ به سؤالات فرعی تحقیق: در این مرحله و در نتیجه تجزیه و تحلیل داده‌های گردآوری شده، پژوهشگر مطابق با منطق روش داده‌بنیاد ابتدا اقدام به انجام «کدگذاری باز» خواهد نمود که طیّ آن مفاهیم انتزاعی و مقولات برآمده از مصاحبه‌ها ظهور می‌یابد. سپس در مرحله «کدگذاری محوری» مقولات اصلی ظهوریافته در جریان تحقیق را حول یک «مقوله محوری»، سامان می‌دهد. انجام این مرحله پاسخ به سؤالات فرعی تحقیق را به دنبال خواهد داشت.
5. انجام کدگذاری انتخابی و پاسخ به سؤال اصلی تحقیق: مطابق با فرآیند روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد، پس از انجام کدگذاری محوری، «قضایای تئوریک» تحقیق ضمن فرآیند «کدگذاری انتخابی» ظهور می‌یابند. خروجی اصلی این مرحله پاسخ به سؤال اصلی تحقیق (طرّاحی الگوی بومی تدوین خط مشی‌های زیست‌محیطی کشور) خواهد بود.
6. اعتبارسنجی پژوهش و مقایسه با ادبیات موضوع: در این مرحله مفاهیم و مقولات ظهور یافته در کنار قضایای تئوریک استخراج شده در مرحله کدگذاری انتخابی با ادبیات موضوع مقایسه و نوآوری‌های خاص تحقیق و نیز مشارکت این رساله در بدنه تئوریک موضوع تبیین می‌شود.
شکل زیر مراحل نقشه راه پژوهش را به تصویر کشیده است.
شکل شماره 1-2: نمایی کلی از مراحله نقشه راه پژوهش
1-10- شرح واژه ها و اصطلاحات تحقیق
• الگو (مدل): مدل، بازسازی و تلخیصی از واقعیت است که با در بر داشتن ویژگی‌های اصلی آن، شناخت از واقعیت را تسهیل می‌کند. (الوانی، 1387، ص17) زمانی که در طرّاحی مدل، ساده‌سازی می‌کنیم در واقع شماری از مهم‌ترین عوامل و نیروهایی که مسائل و فرآیندهای اجتماعی را شکل می‌دهند گزینش می‌کنیم تا بتوانیم الگوی مداخله دولتی برای حلّ مسئله را تدوین کنیم. بدون وجود مدل‌ها، انگاره‌ها، مدل‌های آرمانی و انتزاعی مشابه، حتّی نمی‌توانیم شروع به فکر کردن کنیم، اما روش‌شناختی ما یعنی انگاره‌هایی که در جستجوی آنها هستیم، شیوه‌ای که آنها را در کنار هم قرار می‌دهیم و بلندپروازی‌ای که از قدرت آنها بدست می‌آوریم، تفاوت‌های فراوانی دارد. (هیرشمن، 1970: 338 به نقل از اشتریان، 1391، ص 146) این سخن هیرشمن نشان از تنوع و گوناگونی مدل‌ها و روش‌های آنها دارد. مدل‌ها در ساده‌ترین شکل آن، تصویر و نموداری از ارتباط بین عوامل و مؤلفه‌های مهم در ارتباط با پدیده‌های مختلف هستند. «اهمیت» عواملی که در کنار هم قرار می‌گیرند بیانگر نوعی غربالگری است. آنچه در این بین اهمیت فراوانی دارد آن است که این غربالگری حتماً باید بر اساس تحلیل نظری انجام پذیرد. در غیر این صورت مدل ساخته شده ساده‌لوحانه، تصنّعی و بی‌فایده است. به این ترتیب ترکیب و امتزاج مناسبی میان «مدل‌سازی» و «نظریه‌پردازی» ضروری است. مدل‌ها معمولاً ترسیمی و بسیار شفاف‌تر و البته کم‌عمق‌تر از نظریه‌ها هستند. تفاوت دیگر مدل‌سازی و نظریه‌پردازی این است که مدل‌سازی عملاً نقش کارکردی و طرّاحی سیستم دارد و به عبارت دیگر مدل‌سازی به تصمیم‌سازی و مهندسی اجزاء، عناصر و عوامل مختلف نزدیک می‌شود. اما نظریه‌پردازی صرفاً مباحث نظری در علل و عوامل پدیده‌هاست. به طور کلی مدل‌سازی نوعی فعالیت تکمیلی برای نظریه‌پردازی است که باعث می‌شود نظریه‌ها عملیاتی شوند و از سطح نظری صرف خارج گردند. با پذیرش این تفکیک در پژوهش حاضر «الگو» یا «مدل» مورد نظر پژوهشگر بیشتر به سمت «نظریه‌پردازی» متمایل است تا «مدل‌سازی». البته چنین انتخابی تا حدّ زیادی متأثر از خروجی روش تحقیق انتخاب شده برای پژوهش (روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد) می‌باشد. به عبارت دیگر قابلیت و ظرفیت روش تحقیق مذکور در ارائه خروجی‌های نظری است تا مدل‌های عملیاتی که بیانگر ارتباط دقیق عناصر تشکیل‌ دهنده مدل باشد.
• بومی (indigenized): منظور پژوهشگر از صفت «بومی» توجّه ضمنی به سه محور در طرّاحی الگو است.

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید